Tuisblad

Welkom by Wikipedia, die vrye ensiklopedie wat deur enigiemand verbeter en uitgebrei kan word.	Maandag, 9 November 2026 Hier is tans 143 976 artikels in Afrikaans.
Help ons om ’n wêreldklas-ensiklopedie in Afrikaans te skep.

Inleiding • Hulp • Kontak

Gebruikersportaal • Voorbladartikels • Kategorieë • Stel ’n vraag

Voorbladartikel

Die Koninkryk Aksoem (Ge'ez: አክሱም, ʾÄksum), of die Aksoemitiese Ryk, was van die laat Oudheid tot die Middeleeue 'n koninkryk in Oos-Afrika en Suid-Arabië. Dit was geleë in wat nou Noord-Ethiopie en Eritrea is, en het dele van die hedendaagse Djiboeti en Soedan ingesluit. Die koninkryk het uit die vroeëre Dʿmt-beskawing ontstaan en is in die 1ste eeu gestig. Aksoem was baie eeue lank die koninkryk se hoofstad, totdat dit in die 9de eeu na Koebar geskuif is weens afnemende handelsverbindings en voortdurende invalle.

Die profeet Mani het die Koninkryk Aksoem as een van die groot moondhede van die 3de eeu beskou, saam met Persië, Rome en China. Aksoem het bly uitbrei onder die bewind van Gadarat (omstreeks 200-230), wat die eerste koning was wat by Suid-Arabiese sake betrokke was. Sy bewind het gelei tot beheer oor 'n groot deel van Wes-Jemen. Tydens die bewind van Endoebis (270-310) het Aksoem geld begin munt wat tot in Suid-Indië opgegrawe is. Die amptelike taal was Ge'ez, 'n Semitiese taal.

Namate die koninkryk 'n groot mag geword het op die handelsroete tussen Rome en Indië en dit 'n monopolie van handel in die Indiese Oseaan verkry het, het dit die Grieks-Romeinse kulturele sfeer betree. Vanweë sy bande met die Grieks-Romeinse wêreld het Aksoem in die middel 4de eeu die Christendom as staatsgodsdiens aangeneem onder Ezana (320's tot omstreeks 360). Ná hulle kerstening het die Aksoemiete ophou steles bou. Die koninkryk het deur die laat Oudheid bly uitbrei: Dit het Koesj in 330 onder Ezana vir 'n kort tyd verower en van hulle die Griekse naam "Ethiopië" gekry.

Die Aksoemitiese oorheersing van die Rooisee het 'n hoogtepunt bereik tydens die bewind van Kaleb (514-542). In opdrag van die Bisantynse keiser Justinus I het hy die Koninkryk Himjar in Jemen aangeval om 'n einde te bring aan die vervolging van Christene, wat deur die Joodse koning Dhu Nuwas gepleeg is. Met die anneksasie van Himjar het die Koninkryk Aksoem sy grootste gebiedsomvang bereik: sowat 2,5 miljoen km². Die gebied is egter in die Aksoemities-Persiese Oorloë verloor. Aksoem het in beheer van Suid-Arabië gebly van 520 tot 525, toe Soemjafa Asjwa deur die Aksoemitiese militêre leier Abraha onttroon is.

...lees verder

In die nuus

Die Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2026 se uitslag is op 9 November bekendgemaak.
Kimi Antonelli wen sy eerste Formule Een-bestuurderskampioenskap tydens die Formule 1-seisoen van 2026 en word op 20 jaar die jongste Formule Een-wêreldkampioen ooit.
Die FIA kondig 'n ooreenkoms met Rwanda aan, waarvolgens dié land vanaf 2030 vir tien jaar 'n Afrika Grand Prix mag aanbied. Suid-Afrika beywer hom steeds vir 'n terugkeer van die Suid-Afrikaanse Grand Prix.
Die 2026-Nobelprys vir Vrede word toegeken aan die Suid-Afrikaanse juris en menseregteaktivis Navi Pillay "vir haar pogings om vrede en internasionale reg te bevorder".
Die Internasionale Krieketraad en Krieket Suid-Afrika maak die Krieketwêreldbeker 2027 se wedstrydskedule in Kaapstad bekend; dié toernooi sal op 2 Oktober in Windhoek begin en die eindstryd sal ná ses weke se wedstryde in Suid-Afrika, Zimbabwe en Namibië op 21 November op Wanderers in Johannesburg beslis word.

Het u geweet...

... dat die taalkundige verhouding tussen Fidjiaanse Hindi en Hindi soortgelyk is aan dié tussen Afrikaans en Nederlands? Fidjiaanse Hindi het uit die Oos-Hindi-dialekte Awadhi en Bhojpuri ontstaan, met verskeie Engelse en Fidjiaanse leenwoorde.

... dat die koffiebone waarmee koffie gemaak word nie regtig boontjies is nie? In werklikheid is hulle die sade van die vrugte van die koffieplant.

... dat Julius Richard Petri die eerste mikrobioloog was wat 'n moderne stelsel daargestel het om bakterieë te kweek met die ontdekking van die petribakkie?

... dat die chemiese element en radioaktiewe edelgas radon, wat natuurlik uit die grond vrygestel word, beskou word as die belangrikste oorsaak van longkanker naas sigaretrook? Jaarliks sterf meer as 40 000 mense wêreldwyd aan longkanker wat deur radon veroorsaak is.

... dat die baardskeerder-spinnekop nie 'n ware spinnekop is nie?

Vandag in die geskiedenis

9 November: Vlagdag in Azerbeidjan (1918); Onafhanklikheidsdag in Kambodja (1953).

1918 – Novemberrewolusie: Beëindiging van die Duitse Keiserryk en stigting van die Republiek Weimar.
1938 – Die begin van Kristallnacht, die eerste grootskaalse voorval van fisieke anti-Joodse geweld in Nazi-Duitsland.
1989 – Die val van die Berlynse Muur.
1999 – Oorlede: Dricky Beukes, Afrikaanse skryfster van romans, kortverhale en radiovervolgverhale.
2005 – Prins Albert II onderteken 'n nuwe staatsverdrag met Frankryk waardeur Monaco se outonomie vergroot word.